Bắt bệnh cây
Lá non xoăn và biến dạng thường do côn trùng chích hút ở đọt (rệp muội, bọ trĩ, nhện trắng), do virus truyền qua bọ phấn, rệp, hoặc do nắng nóng, gió khô và thuốc phun quá liều. Soi kỹ mặt dưới lá và đọt non bằng kính lúp là cách phân biệt nhanh nhất trước khi xử lý.
Cây héo mà đất còn ướt thường không phải do thiếu nước mà do rễ không hút được nước: rễ thối vì úng, rễ bị sốc nhiệt, cây vừa thay chậu, sâu bệnh hại rễ hoặc bệnh héo do vi khuẩn. Đừng tưới thêm; hãy kiểm tra rễ, để đất khô và dời cây vào chỗ râm mát.
Rệp sáp rễ sống trong đất, bám quanh rễ thành những đốm trắng như mốc bông, hút nhựa làm cây còi cọc, vàng lá, héo dù tưới đủ. Kiểm tra bằng cách nhấc cây khỏi chậu xem bầu rễ. Xử lý: rũ bỏ đất cũ, rửa rễ, cắt rễ hư, ngâm rễ, trồng lại bằng đất mới và chậu sạch.
Lớp mốc trắng như bông hoặc như bột trên mặt đất chậu thường là nấm hoại sinh phân hủy mùn, không trực tiếp hại cây. Mốc xuất hiện khi đất ẩm lâu, thiếu thoáng, có phân hữu cơ chưa hoai. Cạo bỏ lớp mặt, để đất khô hơn, đặt chậu nơi thoáng là hết. Cần cảnh giác nếu tơ trắng bao quanh gốc.
Ruồi đen nhỏ li ti bay quanh chậu cây trong nhà thường là ruồi nấm đất: chúng đẻ trứng trong đất ẩm, giàu mùn. Con trưởng thành chỉ gây phiền, nhưng ấu trùng ăn rễ non. Cách hết: để mặt đất khô 2–3cm giữa hai lần tưới, đặt bẫy dính vàng, phủ lớp cát hoặc sỏi lên mặt chậu.
Kiến tự nó ít ăn cây, nhưng kiến bò lên cây nhiều thường là dấu hiệu cây có rệp, rệp sáp hoặc bọ phấn: kiến "chăn nuôi" chúng để lấy mật ngọt và còn bảo vệ chúng khỏi thiên địch. Muốn hết kiến phải diệt rệp trước, sau đó chặn đường kiến lên cây và xử lý tổ trong chậu.
Lá thủng lỗ hoặc khuyết mép gần như luôn do sâu, ốc sên hoặc bọ cánh cứng ăn. Phân biệt bằng dấu vết: có phân sâu đen là sâu; có vệt nhớt sáng bóng là ốc sên; lỗ nhỏ tròn li ti là bọ nhảy, bọ cánh cứng. Soi cây vào ban đêm bằng đèn pin là cách bắt quả tang nhanh nhất.
Bọ phấn trắng là côn trùng nhỏ 1–2mm, cánh trắng như rắc bột, sống mặt dưới lá và bay tung lên khi chạm vào cây. Chúng chích hút nhựa làm lá vàng, tiết mật gây muội đen và truyền virus xoăn lá. Xử lý bằng bẫy dính vàng, xịt nước mặt dưới lá, cắt lá nặng và giữ cây thông thoáng.
Vàng lá là dấu hiệu chung của rất nhiều vấn đề: tưới nhiều, tưới ít, thiếu sáng, thiếu phân, rễ thối hay chỉ đơn giản là lá già. Nhìn vị trí lá vàng, kiểu vàng và tình trạng đất, bạn có thể đoán đúng nguyên nhân trong vài phút.
Những cục bông trắng nhỏ ở nách lá, kẽ cuống là rệp sáp — loài chích hút làm cây vàng lá, chậm lớn và kéo theo nấm muội đen. Phát hiện sớm thì chỉ cần tăm bông và cồn; để lâu mới phải dùng thuốc.
Lá lấm tấm chấm vàng nhạt, mặt dưới có tơ mảnh, cây xỉn màu dần — đó là nhện đỏ. Chúng bùng phát khi trời khô nóng hoặc trong phòng máy lạnh. Nhện không phải côn trùng, nên nhiều loại thuốc trừ sâu thông thường không trị được.
Đầu lá và mép lá khô nâu là chuyện rất hay gặp ở lan ý, đuôi công, cau, trầu bà. Đây ít khi là bệnh lây lan mà thường do nắng gắt, tưới thất thường, không khí khô hoặc muối phân tích tụ. Biết nguyên nhân thì sửa rất dễ.
